Bếp: đặt bếp, chậu rửa và tủ lạnh — phần dùng được và phần quan niệm
Bếp là phòng có nhiều lời khuyên nhất và cũng là phòng mà lời khuyên hay lẫn lộn nhất — phần hợp lý về sử dụng và phần thuộc quan niệm đứng cạnh nhau, nói bằng cùng một giọng. Bài này tách ra: phần nào có lý do dùng được, phần nào là tập tục, và khi bếp đã xây rồi thì còn sửa được gì.
Tam giác làm việc: bếp, chậu rửa, tủ lạnh
Đây là nguyên tắc thiết kế bếp phổ biến nhất và có cơ sở rất đời thường: ba việc bạn làm nhiều nhất là lấy đồ ra, rửa, và nấu. Ba điểm tương ứng là tủ lạnh, chậu rửa, bếp nấu. Nối lại thành một tam giác.
Tam giác quá lớn thì bạn đi lại nhiều, mỗi bữa cơm là mấy chục bước thừa. Tam giác quá nhỏ thì chật, hai người vào bếp là vướng nhau. Ở giữa là vùng dễ chịu, và bạn không cần đo chính xác — chỉ cần đứng thử ở vị trí nấu và xem với tay tới đâu.
Với bếp chung cư dạng chữ I, ba điểm nằm trên một đường thẳng. Lúc đó nguyên tắc rút gọn thành thứ tự: tủ lạnh — chậu rửa — bếp, đúng trình tự bạn làm việc. Đặt chậu rửa ở một đầu còn bếp ở đầu kia, tủ lạnh ở giữa, là mỗi lần nấu bạn đi qua đi lại.
Khoảng mặt bàn hai bên — chỗ hay thiếu nhất
Đây là thứ người ta chỉ phát hiện sau khi đã dùng bếp vài tháng: không có chỗ đặt.
Cần khoảng mặt bàn trống bên cạnh bếp nấu để đặt nồi nóng vừa nhấc xuống, và một khoảng bên cạnh chậu rửa để đồ chờ rửa và đồ đã rửa. Bếp đẹp mà bí chỗ đặt thì mỗi lần nấu là một lần xoay xở.
Nếu bếp đã lắp mà thiếu chỗ, cách chữa rẻ nhất là một tấm thớt gỗ lớn đặt phủ lên chậu rửa khi không dùng, hoặc một xe đẩy nhỏ có bánh kê cạnh.
Bếp cạnh chậu rửa: khoảng cách
Đặt bếp nấu sát ngay chậu rửa là bố trí gây phiền thật, và lý do rất thực tế: nước bắn vào bếp, dầu bắn vào chậu, và không còn chỗ đặt nồi. Với bếp gas thì nước bắn còn có thể làm tắt lửa.
Đây cũng là chỗ một quan niệm quen thuộc — nói về việc bếp và nước không nên kề nhau — có phần trùng với lý do sử dụng. Không cần tin vào phần quan niệm vẫn thấy được vì sao nên tách ra.
Tương tự với chuyện đặt bếp sát tủ lạnh: nhiệt từ bếp làm tủ lạnh chạy tốn điện hơn. Đây là lý do kỹ thuật, kiểm chứng được.
Tủ lạnh: cửa mở về phía nào
Chi tiết nhỏ, phiền cả đời nếu sai. Cửa tủ lạnh mở về phía tường hoặc phía góc kẹt thì bạn không mở hết được, ngăn kéo bên trong kéo ra không hết, và mỗi lần lấy đồ phải đứng né.
Trước khi mua, xem tủ mở cửa bên nào và thử tưởng tượng bạn đứng ở đâu khi lấy đồ. Nhiều mẫu tủ cho phép đảo chiều cửa khi lắp — hỏi trước khi chốt.
Cũng nhớ chừa khe thoáng phía sau và hai bên theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Nhét tủ lạnh khít vào hốc tủ bếp là cách làm nó nóng, chạy liên tục và hỏng sớm.
Hút mùi và thoát khí
Máy hút mùi chỉ hiệu quả khi đặt đúng độ cao theo hướng dẫn của nhà sản xuất — quá cao thì không hút được, quá thấp thì vướng đầu và nóng.
Quan trọng hơn: máy hút mùi có ống thoát ra ngoài khác hẳn máy chỉ lọc rồi thổi trả lại phòng. Loại lọc tuần hoàn tiện lắp nhưng không đưa hơi nước và mùi ra khỏi nhà, nên bếp vẫn ẩm và tường vẫn ám dầu theo thời gian. Nếu có thể chạy ống ra ngoài thì nên làm.
Và dù có máy hút mùi, vẫn nên mở được cửa sổ hoặc có quạt thông gió. Bếp kín hoàn toàn là bếp ẩm.
Ánh sáng và ổ cắm
Đèn trần giữa phòng đặt sau lưng người nấu sẽ tạo bóng đổ ngay lên mặt bàn — đúng chỗ bạn cầm dao. Cách chữa là đèn hắt gắn dưới đáy tủ treo, chiếu thẳng xuống mặt bàn.
Ổ cắm thì gần như nhà nào cũng thiếu. Đếm trước những thứ bạn thật sự dùng: nồi cơm, ấm siêu tốc, lò vi sóng, máy xay, nồi chiên. Đặt ổ cách mặt bàn một khoảng đủ để phích cắm không nằm trong vùng nước bắn, và tránh đặt ngay phía sau bếp nấu.
An toàn: phần không thương lượng
- Bình gas đặt nơi thoáng, không nhốt trong hốc kín, dây dẫn còn hạn và không gấp khúc. Thay dây và van theo khuyến cáo của nhà cung cấp.
- Ngửi thấy mùi gas: khoá van, mở cửa thoáng, không bật tắt công tắc điện, không bật lửa, ra ngoài rồi gọi thợ. Đây là việc làm ngay, không chờ.
- Dây điện gần nguồn nhiệt và nguồn nước — kiểm định kỳ, và mọi việc đấu nối để thợ điện làm.
- Bình chữa cháy để chỗ lấy được nhanh, và biết cách dùng trước khi cần. Với chảo dầu bốc cháy thì không được dội nước.
- Lối thoát không bị chặn bởi đồ chất trong bếp.
Phần quan niệm: mấy điều hay nghe
Có nhiều lời khuyên truyền miệng về bếp — không đặt bếp đối diện cửa chính, không đặt bếp dưới xà, không để bếp nhìn thẳng vào nhà vệ sinh, hướng người nấu nên quay về đâu. Đây là tập tục, và cách diễn giải khác nhau tuỳ vùng lẫn tuỳ trường phái.
Một số trong đó có lõi thực tế đọc được: bếp đối diện cửa chính thì gió lùa thẳng vào có thể làm tắt lửa bếp gas và thổi mùi ra phòng khách; bếp cạnh nhà vệ sinh là chuyện vệ sinh thật, nhất là khi hai bên dùng chung một mảng tường có đường ống.
Còn phần không có lõi thực tế thì cứ để nó ở mức tập tục. Nếu gia đình bạn có nếp riêng thì theo nếp nhà. Điều duy nhất nên cứng rắn: đừng vì một kiêng kỵ nào mà bố trí bếp thành kém an toàn hơn, hoặc hoãn việc sửa một chỗ rò gas, rò điện.
Khi bếp đã xây rồi
Phần lớn người đọc bài này đang ở trong một căn bếp có sẵn chứ không phải đang thiết kế. Những thứ sửa được mà không đập phá:
- Đổi chỗ tủ lạnh nếu còn đường điện và khe thoáng phù hợp.
- Thêm đèn hắt dưới tủ treo — việc nhỏ, hiệu quả rõ nhất trong danh sách.
- Thêm kệ hoặc xe đẩy để có thêm mặt bàn.
- Thêm tấm chắn dầu cạnh bếp nếu bếp sát chậu rửa.
- Dọn bớt đồ trên mặt bàn — đây là thứ đổi cảm giác căn bếp nhiều nhất mà tốn không đồng nào.
Tóm lại
Bố trí bếp theo tam giác tủ lạnh — chậu rửa — bếp nấu, và nhớ chừa mặt bàn trống hai bên. Đừng đặt bếp sát chậu rửa hay sát tủ lạnh, để ý chiều mở cửa tủ lạnh, ưu tiên hút mùi có ống ra ngoài, và thêm đèn hắt dưới tủ treo.
Phần quan niệm thì theo nếp nhà nếu bạn có, nhưng không bao giờ để nó làm bếp kém an toàn hơn hoặc làm chậm việc xử lý một chỗ rò.