Làm một nghi lễ trong nhà: chuẩn bị cho gọn và phần an toàn
Động thổ, nhập trạch, khai trương, giỗ chạp — những buổi lễ trong nhà có ba phần rất khác nhau đứng chung: phần nghi thức theo nếp nhà, phần hậu cần, và phần an toàn. Bài này không bàn phần nghi thức vì đó là chuyện của mỗi gia đình, mà nói về hai phần còn lại — vốn là chỗ hay luống cuống nhất khi đến ngày.
Hỏi người lớn trong nhà trước
Phần nghi thức — cúng gì, bày ra sao, ai đứng lễ, đọc gì — khác nhau theo vùng, theo dòng họ, theo tôn giáo của từng nhà, và không có chuẩn chung để tra trên mạng.
Người lớn trong nhà là nguồn đáng tin hơn bất kỳ bài viết nào cho phần này. Nếu người giữ nếp đã mất, hỏi họ hàng cùng thế hệ hoặc người cùng quê. Tra trên mạng cho loại việc này thường mang về cách làm của một vùng khác, rồi làm theo thì người lớn thấy lạ.
Hỏi sớm, đừng hỏi vào tối hôm trước. Nhiều thứ cần chuẩn bị mà chỉ người trong nhà mới biết là cần.
Chuẩn bị theo danh sách, không theo trí nhớ
Viết ra giấy và chia bốn nhóm:
- Đồ lễ — theo nếp nhà, hỏi người lớn.
- Đồ dùng — bàn kê, khăn trải, đèn nến, bật lửa, chỗ cắm hương, khay, ly chén.
- Việc cần người — ai đi mua, ai bày, ai dọn sau, ai trông trẻ trong lúc làm lễ.
- Việc đặt trước — hoa, mâm cỗ, thuê bàn ghế nếu đông khách.
Nhóm cuối là nhóm gây vội nhất. Vào dịp cao điểm, hoa và mâm cỗ đặt sát ngày thì vừa khan vừa đắt. Đặt trước một tuần là đủ cho phần lớn trường hợp.
Mẹo nhỏ có ích: sau buổi lễ, ghi lại danh sách đã dùng kèm vài dòng ghi chú về thứ thiếu và thứ thừa. Lần sau bạn chỉ việc mở ra dùng lại.
Chọn thời điểm
Phần chọn ngày giờ thuộc về nếp nhà và về trường phái mà gia đình theo — và các trường phái không thống nhất với nhau, nên nếu bạn hỏi nhiều nơi sẽ nhận nhiều câu trả lời.
Phần thực tế thì có thể nói chắc và đáng cân song song: giờ mà mọi người có mặt được, giờ mà trẻ nhỏ và người lớn tuổi không quá mệt, và giờ mà hàng xóm không bị ảnh hưởng nhiều — làm lễ rất sớm hoặc rất khuya ở khu đông dân là chuyện nên cân nhắc.
Nếu hai phần này mâu thuẫn, nhiều gia đình chọn cách làm lễ theo giờ đã chọn với người trong nhà, rồi mời khách vào khung giờ thuận tiện hơn.
Phần an toàn: lửa, khói, đông người
Đây là phần bài viết này muốn nhấn nhất, vì các buổi lễ là dịp tập trung cả ba yếu tố rủi ro cùng lúc.
- Không để hương nến cháy khi không có ai trông. Kể cả lúc cả nhà chuyển sang phòng khác ăn uống.
- Đặt hương nến cách xa rèm, vải phủ, giấy, vàng mã. Chân nến phải vững, đặt trên mặt phẳng không bị va.
- Thông gió khi thắp nhiều hương. Khói trong phòng kín không tốt cho ai, đặc biệt với trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có bệnh hô hấp. Mở hé cửa sổ là đủ.
- Bình chữa cháy để chỗ lấy được nhanh, và ít nhất một người trong nhà biết dùng.
- Hoá vàng mã nếu nhà có nếp: làm ở nơi thoáng, xa vật dễ cháy, có sẵn nước, và không làm vào ngày gió to. Đừng bỏ đi khi lửa chưa tắt hẳn.
- Trẻ nhỏ. Phân công một người trông trong suốt thời gian có lửa. Đây là lúc người lớn bận và trẻ hiếu kỳ.
- Lối đi. Bàn ghế kê thêm không được chặn cửa ra vào và lối thoát.
Hàng xóm và không gian chung
Với nhà phố và chung cư, một buổi lễ đông người ảnh hưởng tới xung quanh: chỗ để xe, tiếng ồn, mùi khói, thang máy.
Báo trước cho hàng xóm gần và cho ban quản lý nếu ở chung cư là việc nhỏ mà tránh được nhiều khó chịu. Nhiều toà nhà có quy định riêng về việc đốt hương, dùng sảnh, hoặc mang bàn ghế vào thang máy — hỏi trước dễ hơn xử lý sau.
Nếu khách đông, sắp xếp chỗ để xe trước và cử một người hướng dẫn. Đây là thứ gây bực bội cho hàng xóm nhiều nhất và cũng dễ giải quyết nhất.
Với nhà đang thi công
Lễ động thổ và lễ cất nóc diễn ra ngay tại công trường, nên có thêm một lớp rủi ro.
Ba điều tối thiểu: khu vực làm lễ phải được dọn gọn, không có vật liệu chồng cao và không nằm dưới khu vực đang cẩu; khách không đi vào khu thi công — cử người hướng dẫn lối đi; và trao đổi với nhà thầu trước về thời điểm, vì họ biết chỗ nào đang nguy hiểm.
Với người lớn tuổi tới dự, chú ý mặt nền không bằng phẳng và bậc tạm — đây là nơi hay xảy ra ngã.
Sau buổi lễ
Dọn lửa trước tiên: kiểm chắc hương nến đã tắt hẳn, tro đã nguội. Rồi mới tới dọn đồ ăn và bàn ghế.
Tro và chân hương xử lý theo nếp nhà; phần kỹ thuật thì nhớ chúng là vật liệu dễ cháy, nên đừng để gần nguồn nhiệt và đừng bỏ vào thùng rác khi còn ấm.
Nếu có mượn bàn ghế, ly chén của hàng xóm hay của nhà thờ họ, trả sớm và trả sạch. Việc nhỏ nhưng nó là phần người ta nhớ.
Khi thuê dịch vụ trọn gói
Nhiều nơi nhận làm trọn gói. Nếu dùng dịch vụ, bốn câu nên hỏi trước khi chốt: gói gồm những gì và không gồm gì; ai dọn sau; giá đã gồm vận chuyển và bàn ghế chưa; và nếu trời mưa thì phương án thế nào với lễ ngoài trời.
Và một lưu ý: nếu người cung cấp dịch vụ chuyển sang bán thêm vật phẩm bằng cách nói rằng không mua thì lễ không trọn, đó là cách bán hàng bằng nỗi lo. Phần nghi thức là chuyện của gia đình bạn, không phải chuyện của bảng giá.
Tóm lại
Phần nghi thức hỏi người lớn trong nhà và hỏi sớm. Phần hậu cần thì viết ra giấy chia bốn nhóm, và đặt trước những thứ cần đặt.
Phần an toàn thì không thương lượng: không để lửa không người trông, tránh xa vật dễ cháy, thông gió khi thắp nhiều hương, phân công người trông trẻ, và giữ lối thoát trống. Một buổi lễ làm để mong an lành thì không nên kết thúc bằng một sự cố.