Sáu phút kiểm một món đồ đá trước khi trả tiền
Người bán tử tế không ngại khách kiểm hàng. Đó là câu nên nhớ trước khi ngại ngùng. Sáu thao tác dưới đây không đụng chạm gì tới món đồ, không làm hỏng hàng, và người bán biết nghề thường sẵn lòng đứng chờ.
Phút 1 — cầm lên và ước lượng nặng nhẹ
Đá đặc nặng hơn nhiều so với nhựa và bột ép cùng kích thước. Cầm lên, nhắm mắt lại một giây và hỏi: nó có nặng như vẻ ngoài của nó không. Cảm giác hụt tay là dấu hiệu đầu tiên và cũng là dấu hiệu dễ nhận nhất.
Đá còn dẫn nhiệt tốt hơn nhựa, nên áp vào má hoặc mu bàn tay sẽ thấy mát và lâu ấm lên. Nhựa ấm gần như ngay lập tức.
Phút 2 — soi đèn chếch qua bề mặt
Rọi đèn pin xiên gần song song với mặt đá thay vì chiếu thẳng. Ánh sáng chếch làm nổi lên những thứ nhìn thẳng không thấy:
- Vết mài lại, vết dặm keo, chỗ vá.
- Đường nối khuôn của hàng đúc.
- Lớp phủ bóng nằm trên bề mặt thay vì ăn vào đá.
Phút 3 — soi đèn xuyên và nhìn khe
Với đá mỏng hoặc đá trong, rọi đèn từ phía sau. Bọt khí tròn li ti xếp đều là dấu hiệu của vật liệu đúc. Với mọi loại đá, lấy kính lúp nhìn vào khe nứt và chỗ chạm sâu: màu đọng đậm hơn hẳn phần thân là dấu hiệu nhuộm.
Một cách khác: tìm chỗ nào bị mài lộ lòng đá. Nếu lòng nhạt hơn nhiều so với mặt ngoài thì màu ngoài không phải màu thật của khối đá.
Phút 4 — lật đáy lên xem
Mặt đáy là chỗ ít được làm đẹp nhất nên nói thật nhất. Nhìn ở đó sẽ thấy cấu trúc hạt, thấy chất kim loại nền dưới lớp mạ, thấy nhựa nếu là hàng đúc. Với tượng có đế rời, nhấc ra xem cả chỗ tiếp xúc.
Phút 5 — cân và đo
Một chiếc cân điện tử mini và một thước kẹp bỏ túi rẻ hơn rất nhiều so với một lần mua nhầm. Cân xong đối chiếu với mô tả của người bán và với giấy tờ nếu có. Con số lệch nhiều là điểm để hỏi lại, chưa phải kết luận.
Phút 6 — hỏi bốn câu và ghi lại
- Món này chất liệu gì, có xử lý gì không (nhuộm, ép, tẩm, phủ)?
- Có nhận đổi trả không, trong bao nhiêu ngày, điều kiện thế nào?
- Nếu tôi mang đi kiểm mà kết quả khác mô tả thì xử lý ra sao?
- Giá này dựa trên cơ sở nào — chất liệu, tay nghề, hay độ hiếm?
Rồi ghi lại câu trả lời, ít nhất bằng một tin nhắn. Thoả thuận miệng ở quầy sau một tuần là chuyện hai bên nhớ khác nhau.
Hai thao tác KHÔNG nên làm tại quầy
- Đừng cào, đừng thử độ cứng bằng dao hay bằng đá khác. Làm xước hàng của người ta là phải đền, và kết quả cũng không đủ để kết luận.
- Đừng dùng dung dịch tẩy hay lửa. Nhiều loại xử lý hiện nay không phản ứng với mấy thứ đó, mà hàng thì có thể hỏng thật.
Khi món hàng đắt hơn mức mình quen
Với món giá cao, thêm ba việc:
- Yêu cầu giấy kiểm định và đối chiếu từng con số trên giấy với vật thật: khối lượng, kích thước, đặc điểm riêng.
- Chụp ảnh sáu mặt ngay tại quầy, có cả ảnh cận các vết đặc trưng.
- Giữ hoá đơn và mọi trao đổi. Đây là thứ duy nhất dùng được nếu về sau có tranh cãi.
Không có giấy thì có nên mua không
Phần lớn hàng phổ thông không có giấy và điều đó bình thường. Cái cần là giá được tính theo mức không giấy, và người bán nhận đổi trả nếu kiểm ra khác mô tả. Trả giá của hàng có giấy cho hàng không giấy mới là chỗ thiệt.
Ba kiểu lời nói ở quầy nên dừng lại một nhịp
Không phải câu nào nghe cũng cần tin ngay. Ba kiểu dưới đây không có nghĩa người bán gian, nhưng chúng là dấu hiệu nên hỏi thêm một câu nữa:
- "Món này còn đúng một cái." Có thể thật, nhưng câu này tồn tại chủ yếu để rút ngắn thời gian mình cân nhắc. Cứ hỏi lại: nếu tuần sau tôi quay lại mà hết thì có đặt được món tương tự không.
- "Đá này hợp mệnh anh chị lắm." Người bán chưa hỏi tuổi mà đã kết luận hợp mệnh thì câu đó không dựa trên gì cả.
- "Càng đắt càng linh." Giá phản ánh chất liệu, tay nghề và độ hiếm — không phản ánh thứ gì khác. Ai nói ngược lại đang bán niềm tin kèm món hàng.
Cách đáp lại nhẹ nhàng mà hiệu quả nhất là hỏi về hiện vật: chất liệu gì, có xử lý không, đổi trả ra sao. Câu chuyện đẹp không trả lời được mấy câu đó.
Giữ lại gì sau khi đã mua
Mua xong thì việc chưa hết. Bốn thứ nên giữ cho mỗi món đáng tiền:
- Hoá đơn hoặc tin nhắn xác nhận đã trả bao nhiêu, ngày nào.
- Ảnh sáu mặt chụp ngay khi mang về, có cả ảnh cận vết đặc trưng.
- Giấy kiểm định nếu có, cất chung một chỗ với ảnh.
- Một dòng ghi chú: mua ở đâu, người bán nói gì về chất liệu.
Bộ hồ sơ nhỏ này mất năm phút để làm, nhưng nó là thứ duy nhất dùng được khi cần đổi trả, khi mua bảo hiểm, hoặc khi sau này muốn bán lại.
Tóm lại
Sáu phút, bốn dụng cụ rẻ tiền, bốn câu hỏi. Chừng đó lọc được gần hết các vụ mua hớ thường gặp — và quan trọng hơn, nó biến cuộc mua bán thành một cuộc trao đổi thông tin thay vì một cuộc tin tưởng mù.