Kiêng kỵ khi làm nhà: cái nào là an toàn lao động, cái nào là tập tục
Làm nhà là việc có nhiều tập tục đi kèm nhất: chọn ngày động thổ, kiêng lúc đổ mái, làm lễ khi dọn vào. Mỗi vùng một nếp, mỗi nhà một kiểu, và thợ thì cũng có lệ riêng của nghề.
Bài này xếp lại cho gọn — cái nào là tập tục, cái nào thật ra là quy tắc an toàn hoặc kinh nghiệm thi công đã được kể lại bằng ngôn ngữ kiêng kỵ, và cái nào thì tuỳ nhà.
Ba nhóm rất khác nhau
Phân được ba nhóm này thì mọi điều nghe được sau đó dễ xếp chỗ.
Nhóm có cơ sở thực tế. Nghe như kiêng nhưng thật ra là an toàn lao động hoặc kỹ thuật thi công. Nhóm này nên theo, và theo vì lý do thật chứ không vì sợ.
Nhóm tập tục và nghi lễ. Chọn ngày, làm lễ, kiêng ngày kiêng tháng. Nhóm này thuộc về nếp nhà và tín ngưỡng — không kiểm chứng được, và cũng không cần kiểm chứng để tôn trọng.
Nhóm thêm vào gần đây. Những quy tắc rất cụ thể, rất chi tiết, thường đi kèm một dịch vụ phải mua hoặc một người phải mời. Nhóm này đáng tỉnh táo nhất.
Điều nên nhớ: cùng một câu dặn có thể thuộc nhóm một mà được kể bằng giọng nhóm hai — và đó chính là lý do nhiều điều kiêng nghe vô lý lại hoá ra rất hợp lý khi truy về gốc.
Mấy điều kiêng hoá ra là an toàn lao động
Đây là phần thú vị nhất, và cũng là phần nên theo nghiêm nhất.
Không làm việc lớn khi trời mưa gió. Kể bằng giọng kiêng thì thành ngày xấu; kể bằng giọng nghề thì là chuyện trơn trượt, sét, và bê tông không đạt khi gặp mưa. Cùng một lời khuyên, hai cách nói.
Không để người lạ và trẻ nhỏ vào công trường. Có nơi kể thành kiêng người ngoài bước vào lúc đang làm. Lý do thật thì rõ ràng: vật rơi, hố sâu, dây điện.
Kiêng làm dở dang rồi bỏ đó. Nghe có vẻ mê tín, nhưng công trình bỏ dở giữa chừng thì thép gỉ, móng ngấm nước, tường xây rồi để phơi mưa nắng — hư hại thật.
Kiêng ăn uống bừa bãi ở công trường. Thật ra là chuyện vệ sinh và chuyện gọn gàng chỗ làm việc.
Kiêng động vào phần đang chờ. Bê tông mới đổ cần thời gian, và đi lên hoặc chất tải sớm là hỏng thật. Nghề xây có quy tắc rõ cho việc này.
Với nhóm này, câu hỏi đúng không phải tin hay không tin, mà là hỏi thợ hoặc người có chuyên môn xem lý do kỹ thuật là gì.
Nhóm tập tục: tôn trọng, và không cần chứng minh
Chọn ngày động thổ, lễ cất nóc, lễ nhập trạch — những việc này thuộc về nếp nhà.
Mỗi vùng mỗi khác, mỗi gia đình mỗi khác, và cả ba đều đúng theo cách của mình. Không có một bộ quy tắc chung áp cho cả nước, dù nhiều bài viết trình bày như thể có.
Với người làm nhà, phần thực tế cần lo là: hỏi người lớn trong nhà xem nếp nhà mình thế nào, rồi sắp lịch thi công quanh đó. Nói sớm với thợ để họ bố trí — đây là chuyện rất thường gặp và thợ quen làm.
Còn ai không theo tập tục nào thì cũng không sao. Điều nên tránh là biến nó thành chuyện tranh cãi trong nhà giữa lúc đang xây — thời điểm đó ai cũng mệt và dễ căng.
Nhóm đáng tỉnh táo: dấu hiệu nhận ra
Không nói ai đúng ai sai, chỉ nêu dấu hiệu.
Rất chi tiết và rất dứt khoát. Phải đúng giờ này, đúng hướng này, đúng số lượng này — trong khi tập tục lâu đời thường co giãn theo vùng và theo hoàn cảnh.
Gắn liền với một khoản chi. Lời dặn dẫn thẳng tới một món phải mua hoặc một dịch vụ phải thuê, và thường là gấp.
Nói tới tai hoạ cụ thể. Không làm thì sẽ gặp chuyện gì đó rất cụ thể. Người làm nghề cẩn thận hiếm khi nói kiểu này.
Phủ nhận mọi cách làm khác. Chê nếp của nhà khác, chê thầy khác, chê cách làm ở vùng khác.
Gặp đủ mấy dấu hiệu này giữa lúc đang xây — lúc người ta mệt, tốn kém và dễ lo — thì nên chậm lại và hỏi thêm một người nữa.
Mấy việc thực tế trước khi khởi công
Phần này chắc chắn đáng làm, bất kể nhà bạn theo nếp nào.
Giấy tờ và thủ tục xây dựng. Hỏi cơ quan quản lý ở địa phương xem trường hợp của mình cần những gì — quy định khác nhau theo nơi và theo loại công trình.
Báo hàng xóm. Nói trước về thời gian, về tiếng ồn, về việc để vật liệu. Một câu nói trước tránh được rất nhiều khó chịu về sau, và cũng dễ nhờ vả khi cần.
Chụp ảnh hiện trạng nhà bên cạnh nếu công trình sát vách. Nếu sau này có tranh chấp về nứt tường thì bộ ảnh đó là căn cứ duy nhất.
Thoả thuận rõ với thợ về phạm vi, tiến độ, cách thanh toán, và ai lo phần gì. Ghi ra giấy kể cả khi là người quen.
Hỏi về an toàn. Giàn giáo, lưới che, điện công trường. Đây là phần bạn có quyền hỏi và nên hỏi.
Khi trong nhà mỗi người một ý
Chuyện rất hay xảy ra, vì làm nhà thường huy động nhiều người.
Cách thường êm nhất: tách phần bắt buộc ra khỏi phần tuỳ nếp. Phần an toàn và phần kỹ thuật thì theo thợ và theo quy định, không ai bàn. Phần nghi lễ thì theo nếp nhà, và người lớn tuổi thường là người quyết.
Nếu nếp hai bên nội ngoại khác nhau thì làm phần chung, hoặc làm cả hai cho gọn lòng. Đây là chuyện nhiều nhà đã làm và không có gì kỳ.
Còn khi có người muốn thêm một việc tốn kém mà bạn thấy không cần: bàn về khoản tiền chứ đừng bàn về chuyện tin hay không tin. Nhà mình chi tới mức nào là câu dễ nói hơn nhiều so với việc chứng minh điều gì đó vô lý.
Ba điều gọn lại
Một, nhiều điều kiêng khi làm nhà thật ra là an toàn lao động và kỹ thuật thi công được kể bằng giọng kiêng kỵ — nhóm này nên theo, và hỏi thợ cho ra lý do thật.
Hai, phần nghi lễ thuộc nếp nhà, mỗi vùng mỗi khác và không có bộ quy tắc chung nào áp cho cả nước.
Ba, dấu hiệu đáng tỉnh là lời dặn rất chi tiết, gắn liền một khoản chi gấp, nói tới tai hoạ cụ thể và phủ nhận mọi cách làm khác.